Najważniejszą decyzją, jaką podejmuje się w pisaniu, nie jest wybór tematu, lecz wybór idiomu. Idiom poprzedza wypowiedź. Jest czymś, co działa zanim jeszcze padnie pierwsze zdanie — zestawem cech, rytmów i zachowań, przez które jesteśmy rozpoznawani, często wcześniej, niż w ogóle otworzymy usta. W życiu dzieje się to mimowolnie; w pisaniu jest decyzją.
Nie wierzę w neutralność głosu. Każdy tekst, nawet najbardziej zdystansowany, niesie ze sobą określony sposób istnienia w języku. To on decyduje o tym, czy zdanie jest napięte czy rozluźnione, czy świat przedstawiony oddycha, czy jest jedynie ilustracją tezy. Wybór idiomu nie jest więc kwestią stylu w potocznym sensie, lecz wyboru pozycji: miejsca, z którego się mówi, i dystansu, jaki zachowuje się wobec własnych emocji, doświadczeń i wyobrażeń.
Druga decyzja dotyczy kostiumu. Rzadko mówi się o tym wprost, a szkoda. Piszę literacką fikcję, nie zapis prywatnych światów. Kostium nie jest maską w sensie fałszu; jest zbiorem rekwizytów, które pozwalają fikcyjnemu światu zagrać prawdziwie. Postacie, miejsca, czas, nawet pozornie drugorzędne detale — wszystko to musi być dobrane tak, by wewnątrz świata przedstawionego było konieczne, a nie tylko efektowne.
Nie interesuje mnie ekshibicjonizm, który rządzi dużą częścią współczesnej literatury psychologizującej. Odsłanianie siebie nie jest dla mnie wartością samą w sobie. Prawda literacka nie polega na obnażeniu autora, lecz na wiarygodności konstrukcji. Fikcja działa wtedy, gdy czytelnik przestaje ją traktować jako czyjąś spowiedź, a zaczyna jako samodzielny porządek rzeczywistości.
Pozostaje tematyka. Wbrew pozorom nie jest ich wiele. W istocie jest jedna: to, co znajduje się w topografii świata przedstawionego. Nie wszystkich światów naraz, nie całości doświadczenia, nie „człowieka w ogóle”. Interesuje mnie ten fragment rzeczywistości, na który w danym momencie pada światło. Reszta pozostaje w cieniu — nie dlatego, że jest mniej ważna, lecz dlatego, że nie została wybrana.
Pisanie jest więc ciągiem decyzji negatywnych: odrzuceniem innych idiomów, innych kostiumów, innych tematów. To, co zostaje, zyskuje wagę właśnie dzięki temu, co zostało pominięte. Sens nie rodzi się z nadmiaru, lecz z precyzji. A precyzja wymaga rezygnacji.
Teksty zgromadzone w tej części są próbą zdania sprawy z tych wyborów. Nie po to, by je usprawiedliwiać ani systematyzować, lecz by uczynić je widocznymi. „Dlaczego tak, a nie inaczej” nie jest pytaniem retorycznym. Jest jedynym pytaniem, które naprawdę da się w pisaniu postawić — i na które nie ma jednej, ostatecznej odpowiedzi.
Jeśli coś je łączy, to przekonanie, że forma nie jest dodatkiem do treści, a decyzja estetyczna nigdy nie jest niewinna. Reszta jest już tylko konsekwencją.